Phòng ngủ nhỏ ở căn hộ, nhà phố muốn dễ ngủ cần lo ba việc: chặn tiếng ồn ở chỗ hở (khe cửa, kính mỏng, tường giáp đường), đổi không khí đủ để phòng không ngột ngạt về sáng, và bố trí giường xa nguồn ồn, nguồn sáng, cửa gió máy lạnh. Phần lớn tiếng ồn lọt qua khe hở chứ không xuyên qua tường, nên chặn khe thường hiệu quả hơn mua vật liệu tiêu âm đắt tiền.
Tiếng ồn đêm: vì sao đáng bận tâm
Tai vẫn nghe khi ta ngủ. Tiếng còi xe, tiếng xe máy rồ ga, tiếng karaoke nhà bên có thể không đánh thức bạn hẳn, nhưng làm giấc ngủ chuyển sang giai đoạn nông hơn, tim đập nhanh lên một chút, rồi sáng dậy bạn thấy mệt mà không nhớ đã bị đánh thức. Hướng dẫn về tiếng ồn môi trường của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực châu Âu (2018) khuyên mức ồn giao thông đường bộ ban đêm bên ngoài nhà nên dưới khoảng 45 dB — mức mà nhiều con phố Việt Nam vượt xa lúc nửa đêm.
Ở thành phố Việt Nam, các nguồn ồn quen thuộc: đường lớn, quán nhậu, công trình thi công ban đêm, hàng xóm sinh hoạt khuya, tiếng cục nóng máy lạnh, thang máy, đường ống nước trong tường chung cư, và gà gáy, chó sủa ở khu dân cư cũ.
Âm thanh lọt vào bằng đường nào
Âm thanh như nước: chỗ nào hở là chảy qua. Một khe hở nhỏ dưới chân cửa có thể làm mất phần lớn tác dụng cách âm của cả cánh cửa dày. Thứ tự kiểm tra hợp lý:
- Khe dưới chân cửa và quanh khung cửa.
- Cửa sổ: kính đơn mỏng, khung lùa không khít, ô thoáng phía trên.
- Lỗ ống điều hoà, ổ điện xuyên tường, hộp kỹ thuật.
- Tường giáp đường hoặc giáp nhà bên — tường gạch đặc chắn âm tốt hơn vách thạch cao mỏng.
- Sàn và trần — tiếng bước chân, kéo ghế của tầng trên truyền qua kết cấu, khó xử lý nhất.
Những cách chống ồn từ rẻ tới đắt
| Biện pháp | Chi phí | Hiệu quả với | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nút tai xốp | Rất thấp | Hầu hết tiếng ồn | Cần tập nhét đúng cách; không nghe báo thức nếu để chuông nhỏ |
| Ron cao su, gioăng dán quanh khung cửa | Thấp | Tiếng từ hành lang, phòng khách | Cửa vẫn đóng mở bình thường |
| Thanh chặn khe chân cửa | Thấp | Tiếng và ánh sáng hành lang | Loại vải nhồi đặt rời hoặc loại gắn cánh cửa |
| Rèm vải dày, nhiều lớp | Vừa | Giảm vang trong phòng, bớt chút tiếng ngoài | Không phải cách âm thực sự |
| Thảm, tủ sách, tủ quần áo áp tường giáp nguồn ồn | Vừa | Giảm vang, thêm một lớp chắn | Tủ quần áo đầy đồ là "tường" tốt |
| Thay cửa sổ kính hộp hai lớp hoặc kính dày | Cao | Tiếng đường phố | Khung phải kín, không thì phí kính tốt |
| Làm thêm lớp vách cách âm | Cao | Tiếng nhà bên | Cần thợ có kinh nghiệm; mất diện tích |
Tấm mút trứng gà dán tường — thứ hay thấy trong phòng thu tự chế — chủ yếu giảm tiếng vang bên trong phòng, chặn tiếng từ ngoài vào rất kém. Đừng mua nó với hy vọng ngăn tiếng karaoke nhà bên.
Với tiếng ồn ngắt quãng (còi xe, chó sủa), một âm nền đều đặn như tiếng quạt có thể làm tiếng ồn bớt nổi bật. Âm thanh nền cho giấc ngủ có nhiều bài riêng đã bàn kỹ; ở đây chỉ nhắc rằng nó che chứ không chặn, và nên để âm lượng vừa phải.
Thông gió: kẻ thù vô hình của phòng đóng kín
Muốn chống ồn và chạy máy lạnh, người ta đóng kín cửa. Nhưng hai người ngủ suốt bảy tám tiếng trong phòng mười mét vuông đóng kín thì khí CO₂ thở ra tích tụ dần. Máy lạnh treo tường thông thường chỉ làm mát không khí trong phòng chứ không đưa khí tươi từ ngoài vào.
Một nghiên cứu ở Đan Mạch (Strøm-Tejsen và cộng sự, 2016) thay đổi mức thông gió phòng ngủ của sinh viên: khi phòng được thông gió tốt hơn và CO₂ thấp hơn, người tham gia cho biết không khí dễ chịu hơn, ngủ ngon hơn và làm một số bài kiểm tra sáng hôm sau tốt hơn. Nghiên cứu nhỏ, nhưng khớp với kinh nghiệm của nhiều người: sáng dậy trong phòng kín thấy nặng đầu, ngột ngạt.
Cách cải thiện:
- Hé cửa sổ một khe nhỏ nếu ngoài trời không quá ồn, hoặc hé cửa phòng ra phòng khách.
- Quạt hút gió nhỏ lắp ở ô thoáng hoặc cửa sổ — nhiều chung cư có sẵn vị trí.
- Mở toang cửa ít nhất mười lăm phút mỗi sáng và trước giờ ngủ để đổi không khí.
- Máy đo CO₂ để bàn giá không quá đắt, cho biết phòng bạn ngột ngạt tới đâu lúc gần sáng. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy con số tăng gấp mấy lần lúc mới đi ngủ.
🔴 Tuyệt đối không đốt than, bếp than tổ ong, lò sưởi đốt nhiên liệu hay để máy phát điện chạy trong phòng ngủ hoặc nơi thông với phòng ngủ. Khí CO gây ngộ độc âm thầm khi đang ngủ, không màu không mùi. Bình nóng lạnh, bếp gas phải lắp ở nơi thông thoáng theo hướng dẫn.
Ẩm mốc ở phòng nhỏ
Phòng nhỏ, ít cửa sổ, lại hay phơi đồ trong nhà vì không có ban công — đó là công thức cho nấm mốc, nhất là mùa nồm miền Bắc. Mốc làm phòng có mùi, làm nặng thêm viêm mũi dị ứng và hen.
- Không phơi quần áo ướt trong phòng ngủ đóng kín qua đêm.
- Kê tủ, giường cách tường vài phân để không khí lưu thông sau lưng tủ.
- Mùa nồm: đóng cửa sổ những ngày ẩm, chạy chế độ khô của máy lạnh hoặc máy hút ẩm.
- Thấy đốm mốc trên tường, trần — xử lý sớm, tìm nguồn thấm (ống nước, mái, tường ngoài).
Bố trí giường trong phòng chật
- Đầu giường xa bức tường giáp đường hoặc giáp nhà ồn, nếu có thể tựa vào tường trong.
- Không đặt giường ngay dưới cửa gió máy lạnh; không để cục nóng máy lạnh của nhà bên thổi vào cửa sổ phòng bạn.
- Không kê giường sát cửa sổ nếu cửa sổ hướng nắng hoặc hướng đèn đường; nếu buộc phải kê sát, dùng rèm cản sáng kín mép.
- Giường có ngăn kéo dưới gầm thay tủ lớn để phòng thoáng hơn; nhưng ngăn kéo kín dễ ẩm, nên mở ra phơi định kỳ.
- Giảm đồ đạc dư thừa: phòng ngủ kiêm kho, kiêm chỗ làm việc khiến đầu óc khó "tắt" khi lên giường. Nếu phải đặt bàn làm việc trong phòng ngủ, có tấm vải phủ lên màn hình máy tính khi xong việc.
Người Việt hay quan tâm hướng giường theo phong thuỷ. Đó là nếp tín ngưỡng của mỗi nhà; về mặt giấc ngủ, những gì đo được là tiếng ồn, ánh sáng, gió lùa và nhiệt độ ở chỗ bạn nằm.
Góc nhìn hôm nay: một buổi tối kiểm tra phòng
- Tắt hết đèn, đóng cửa, ngồi im năm phút lúc nửa đêm: nghe xem tiếng gì lọt vào, từ hướng nào.
- Soi đèn pin từ ngoài vào khe cửa: chỗ nào lọt sáng là chỗ lọt tiếng.
- Dán ron, chặn khe chân cửa — tốn chưa tới một buổi chiều.
- Sáng hôm sau, ghi lại mình thấy thế nào khi ngủ hé cửa thông gió so với đóng kín.
Nếu tiếng ồn từ quán xá, công trình vượt quá giờ quy định, bạn có thể phản ánh với ban quản lý toà nhà hoặc chính quyền xã, phường nơi mình ở. Còn nếu phòng đã yên tĩnh, thoáng khí mà bạn vẫn mất ngủ kéo dài nhiều tháng, hãy đi khám chuyên khoa thần kinh, tâm thần hoặc đơn vị giấc ngủ của bệnh viện.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chống ồn phòng ngủ rẻ mà hiệu quả?
Bắt đầu từ chỗ hở: dán ron cao su quanh khung cửa, chặn khe chân cửa, kiểm tra ô thoáng và khung cửa sổ. Nút tai xốp là cách rẻ nhất. Tấm mút trứng gà chỉ giảm vang trong phòng, chặn tiếng từ ngoài kém.
Ngủ phòng kín máy lạnh có thiếu oxy không?
Phòng đóng kín không đến mức thiếu oxy nguy hiểm, nhưng khí CO₂ tích tụ có thể khiến sáng dậy ngột ngạt, nặng đầu. Một nghiên cứu ở Đan Mạch năm 2016 thấy thông gió tốt hơn giúp ngủ ngon hơn. Hé cửa hoặc mở cửa đổi không khí mỗi sáng là đủ với đa số phòng.
Tiếng ồn bao nhiêu thì ảnh hưởng giấc ngủ?
Tổ chức Y tế Thế giới khu vực châu Âu (2018) khuyên mức ồn giao thông ban đêm bên ngoài nhà nên dưới khoảng 45 dB. Tiếng ồn ngắt quãng như còi xe có thể làm giấc ngủ nông đi dù bạn không tỉnh hẳn.
Có nên phơi quần áo trong phòng ngủ không?
Không nên phơi đồ ướt trong phòng ngủ đóng kín qua đêm, vì làm tăng độ ẩm, dễ sinh nấm mốc, nhất là mùa nồm. Nếu buộc phải phơi trong nhà, chọn chỗ thoáng hoặc dùng máy hút ẩm.
Đặt giường ở đâu trong phòng nhỏ?
Đầu giường nên tựa tường trong, xa tường giáp đường hoặc nhà ồn, không nằm ngay dưới cửa gió máy lạnh, không sát cửa sổ hướng nắng hoặc đèn đường. Kê giường cách tường vài phân để thông thoáng.