Gối đúng là gối giữ cho cổ nối thẳng với cột sống ở tư thế bạn hay ngủ. Người nằm nghiêng cần gối cao và chắc hơn để lấp khoảng trống từ tai xuống vai; người nằm ngửa cần gối vừa, đỡ được đường cong của gáy; người nằm sấp cần gối rất thấp hoặc không gối. Độ mềm cứng thì tuỳ cảm giác, nhưng gối phải giữ được độ cao suốt đêm chứ không xẹp lép sau vài phút.
Gối làm nhiệm vụ gì
Khi đứng thẳng, cổ có một đường cong nhẹ về phía trước. Lúc nằm xuống, nệm đỡ thân người, còn đầu cần một thứ lấp khoảng cách giữa đầu và mặt nệm để cổ không bị bẻ gập lên hay ngửa ra sau. Khoảng cách đó thay đổi theo tư thế: nằm nghiêng thì rộng nhất (bằng bề ngang vai), nằm ngửa thì vừa, nằm sấp thì gần như không có.
Gối sai chiều cao không gây đau ngay. Nó làm cơ cổ, vai phải gồng suốt nhiều giờ, sáng dậy mỏi gáy, cứng cổ, có người tê tay hoặc đau đầu vùng chẩm. Nhiều người đổ cho "trúng gió", "ngủ sai tư thế" mà không nghĩ tới chiếc gối đã xẹp từ lâu.
Chọn chiều cao theo tư thế ngủ
| Tư thế chính | Chiều cao gối | Độ chắc | Mẹo kiểm |
|---|---|---|---|
| Nằm nghiêng | Cao nhất, gần bằng khoảng từ tai tới mép vai | Chắc, không xẹp khi tì đầu | Nhờ người nhìn từ phía sau: mũi, cằm, xương ức thẳng hàng |
| Nằm ngửa | Vừa, đỡ gáy nhiều hơn đỡ đỉnh đầu | Vừa | Cằm không gập xuống ngực, không ngửa ra sau |
| Nằm sấp | Rất thấp hoặc không gối | Mềm | Có thể kê gối mỏng dưới bụng để lưng đỡ ưỡn |
| Hay đổi tư thế | Vừa, có phần hai bên cao hơn giữa hoặc chất liệu nặn được | Vừa | Gối vỏ kiều mạch hoặc ruột chỉnh được độ dày thuận tiện |
Hai yếu tố hay bị quên: bề ngang vai (người vai rộng nằm nghiêng cần gối cao hơn hẳn người vai hẹp) và độ mềm của nệm (nệm mềm thì vai lún sâu, gối cần thấp hơn một chút so với khi nằm nệm cứng). Vì vậy một chiếc gối hợp với bạn ở nhà có thể không hợp khi ra khách sạn.
Các loại ruột gối
Bông gòn (sợi polyester)
Phổ biến nhất, nhẹ, giặt được, giá đa dạng. Điểm yếu là xẹp và vón cục theo thời gian; gối bông rẻ có khi chỉ giữ dáng vài tháng. Vỗ phồng mỗi sáng giúp kéo dài thêm.
Lông vũ
Mềm, nặn được theo ý, thoáng. Phải vỗ phồng thường xuyên, có người dị ứng hoặc khó chịu vì sợi lông đâm ra. Ở xứ ẩm, cần phơi khô kỹ, không thì có mùi.
Cao su
Đàn hồi, giữ dáng lâu, thường được đúc theo kiểu có gờ đỡ gáy. Cảm giác hơi "nảy", có mùi lúc mới mua. Giữ chiều cao ổn định nên hợp người nằm nghiêng cần gối chắc.
Foam hoạt tính
Lún chậm ôm đầu cổ, phân tán áp lực tốt. Khối foam nguyên tấm có thể nóng; loại foam vụn nhồi trong túi thì chỉnh được độ dày và thoáng hơn.
Vỏ kiều mạch
Người Nhật gọi là sobakawa, dùng từ lâu đời. Vỏ hạt kiều mạch dồn theo hình đầu, rất thoáng, giữ dáng tốt, rút bớt hoặc thêm vào được để chỉnh độ cao. Nghe sột soạt khi trở mình, khá nặng, và người dị ứng kiều mạch nên tránh.
Gối ruột "truyền thống" Việt
Nhiều nhà xưa nhồi gối bằng bông gạo, bông lau, trấu hay lá thơm. Gối xếp (nhiều lớp vải gấp) cũng là món cũ. Câu chuyện các loại gối xưa được kể ở danh mục văn hoá giấc ngủ; về chức năng, chúng cũng phải đáp ứng đúng một điều: đủ cao cho tư thế người nằm.
Gối "chống ngáy", gối công thái học: đáng tin tới đâu
Thị trường có nhiều gối gắn nhãn chỉnh hình, chống ngáy, công thái học. Hình dáng có gờ đỡ gáy hợp với một số người nằm ngửa, nhưng chưa có bằng chứng mạnh rằng một kiểu gối cụ thể chữa được đau cổ mạn tính hay ngáy. Ngáy thường nặng hơn khi nằm ngửa; một chiếc gối giúp bạn nằm nghiêng thoải mái có thể làm giảm ngáy ở một số người, nhưng không thay được việc đi khám nếu có dấu hiệu ngừng thở khi ngủ.
Với gối cho trẻ sơ sinh: khuyến cáo ngủ an toàn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ (AAP) là không đặt gối, kể cả gối chống bẹp đầu, gối chặn, trong chỗ ngủ của bé dưới 1 tuổi, vì nguy cơ ngạt. Lo bé bẹp đầu thì hỏi bác sĩ nhi về việc đổi hướng đầu và cho bé nằm sấp chơi lúc thức có người trông.
Những chiếc gối phụ đáng có
- Gối kẹp giữa hai đầu gối khi nằm nghiêng: giữ hông và lưng dưới không bị vặn, nhiều người đau thắt lưng thấy dễ chịu hẳn. Bà bầu tháng cuối hay dùng.
- Gối kê dưới khoeo khi nằm ngửa: giảm ưỡn lưng dưới.
- Gối ôm: quen thuộc ở Việt Nam, giúp người nằm nghiêng gác tay chân, vai trên không đổ về phía trước. Chọn gối ôm đủ dài và không quá cứng.
- Gối kê đầu cao (gối nêm): một số người trào ngược dạ dày được bác sĩ khuyên kê cao đầu giường; kê cả phần thân trên có tác dụng hơn chồng hai gối dưới đầu, vì chồng gối chỉ làm gập cổ.
Vệ sinh và thay gối
Gối hút mồ hôi, dầu da đầu và tế bào da chết mỗi đêm — món ăn của mạt bụi nhà, một nguyên nhân hay gặp của viêm mũi dị ứng. Ở khí hậu nồm ẩm của miền Bắc, ruột gối còn dễ mốc.
- Thay vỏ gối thường xuyên, khoảng một tuần một lần, người da dầu hay mụn có thể thay dày hơn.
- Dùng thêm một lớp áo gối chống thấm mỏng bên trong vỏ.
- Ruột gối bông, lông vũ: giặt theo hướng dẫn trên nhãn, phơi thật khô, vài tháng một lần.
- Gối cao su, foam nguyên khối: thường không giặt máy được, lau và phơi nơi thoáng, tránh nắng gắt.
Cách thử gối bông đã hết đời: gấp đôi gối lại; nếu nó nằm im không tự bung ra, phần ruột đã mất độ đàn hồi. Nhiều nguồn gợi ý thay gối khoảng một đến hai năm, gối cao su và vỏ kiều mạch thường lâu hơn. Gối ố vàng, có mùi dù đã giặt, hoặc bạn thức dậy hắt hơi nhiều thì nên thay.
Góc nhìn hôm nay: tự kiểm chiếc gối đang dùng
- Nằm xuống ở tư thế bạn hay ngủ nhất, nhờ người nhà chụp một tấm ảnh từ bên cạnh (nằm ngửa) hoặc từ phía sau (nằm nghiêng).
- Xem đường từ gáy tới lưng: thẳng là ổn; đầu gục xuống hoặc ngóc lên là gối thấp hoặc cao.
- Thử chỉnh nhanh bằng một chiếc khăn tắm gấp đôi lót dưới gối (nếu thấp) hoặc đổi sang gối mỏng hơn (nếu cao) trong vài đêm.
- Ghi lại sáng dậy cổ vai thấy thế nào. Chiếc khăn gấp là cách thử miễn phí trước khi mua gối mới.
Nếu đau cổ kéo dài trên vài tuần, kèm tê tay, yếu tay hoặc đau đầu nhiều, đổi gối không đủ — hãy đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh.
Câu hỏi thường gặp
Nằm nghiêng nên dùng gối cao hay thấp?
Nằm nghiêng cần gối cao và chắc hơn các tư thế khác, đủ lấp khoảng trống từ tai tới vai để cổ thẳng hàng với cột sống. Người vai rộng cần gối cao hơn người vai hẹp. Gối quá thấp làm đầu gục xuống, dễ mỏi cổ và tê tay.
Ngủ không gối có tốt không?
Với người nằm sấp, ngủ không gối hoặc gối rất mỏng thường hợp lý vì giảm ngửa cổ. Người nằm ngửa và nằm nghiêng thì đa số cần gối để cổ không bị bẻ lệch. Không có quy tắc chung "không gối là tốt".
Bao lâu nên thay gối một lần?
Nhiều nguồn gợi ý khoảng một đến hai năm với gối bông, lâu hơn với gối cao su hay vỏ kiều mạch. Gấp đôi gối mà nó không tự bung ra, gối có mùi hoặc ố vàng dù đã giặt là lúc nên thay.
Trẻ sơ sinh có cần gối không?
Theo khuyến cáo ngủ an toàn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ (AAP), trẻ dưới 1 tuổi không nên có gối, kể cả gối chống bẹp đầu, trong chỗ ngủ vì nguy cơ ngạt. Nếu lo bé bẹp đầu, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Gối cao su có tốt hơn gối bông không?
Gối cao su giữ dáng lâu hơn và ổn định chiều cao suốt đêm, hợp người cần gối chắc. Gối bông mềm, nhẹ, dễ giặt nhưng nhanh xẹp. Chọn loại nào là do cảm giác và tư thế ngủ của bạn.