Bé 1–5 tuổi ngủ bao nhiêu: giấc trưa, giờ đi ngủ và nếp ngủ cho trẻ

Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Mỹ (AASM, 2016), trẻ 1–2 tuổi cần khoảng 11–14 giờ ngủ mỗi ngày và trẻ 3–5 tuổi khoảng 10–13 giờ, tính cả giấc trưa. Phần lớn trẻ ngủ trưa một giấc từ khoảng 18 tháng và bỏ dần giấc trưa trong khoảng 3–5 tuổi. Giờ đi ngủ đều đặn và một nếp chuẩn bị trước khi ngủ lặp lại mỗi tối là hai thứ giúp nhiều nhất.

Bảng thời lượng ngủ theo tuổi

Các con số này là khoảng, dựa trên tổng hợp nghiên cứu của một hội đồng chuyên gia. Mỗi bé một nhu cầu. Dấu hiệu bé ngủ đủ: thức dậy tương đối vui vẻ, ban ngày chơi được, không cáu gắt bất thường vào cuối chiều, không ngủ gục trên xe mỗi lần ra đường.

Giấc trưa: khi nào bé bỏ, có nên ép

Ở Việt Nam, giờ ngủ trưa gần như là một phần cố định của lớp mẫu giáo, nên nhiều bé giữ giấc trưa lâu hơn trẻ ở một số nước khác. Ở nhà thì khác: có bé 3 tuổi vẫn ngủ trưa hai tiếng, có bé chưa tới 3 tuổi đã nằm mãi không ngủ.

Dấu hiệu bé đang sẵn sàng bỏ giấc trưa:

• Nằm trưa rất lâu mới ngủ, hoặc không ngủ mà vẫn vui vẻ tới tối.
• Những hôm ngủ trưa thì buổi tối khó ngủ hẳn, đi ngủ muộn hơn một hai tiếng.
• Bỏ trưa mà chiều tối không quá cáu kỉnh.

Thay vì ép ngủ, nhiều gia đình chuyển sang "giờ nghỉ yên lặng": bé nằm hoặc chơi nhẹ nhàng trong phòng tối bớt khoảng 30–45 phút, ngủ được thì ngủ. Những ngày đầu bỏ trưa, có thể cho bé đi ngủ tối sớm hơn một chút để bù.

Nếu bé đi học có giờ ngủ trưa cố định mà ở nhà ngủ trưa quá dài vào cuối tuần dẫn tới tối không ngủ, có thể đánh thức bé sau khoảng một tiếng rưỡi để giữ nhịp tối.

Giờ đi ngủ: sớm hơn nhiều cha mẹ nghĩ

Bé cần 10–13 giờ ngủ, mà buổi sáng phải dậy khoảng sáu, sáu rưỡi để đi học, thì phép tính cho thấy giờ đi ngủ tối khoảng tám đến chín giờ là hợp lý với nhiều bé. Thực tế ở thành phố, bé hay thức theo nhịp sinh hoạt của người lớn — bố mẹ đi làm về muộn, ăn tối muộn, cả nhà xem tivi — và ngủ lúc mười, mười một giờ.

Một điều nghịch lý quen thuộc: bé quá mệt lại càng khó ngủ, càng chạy nhảy, càng quấy. Người lớn tưởng bé "chưa buồn ngủ" và cho thức thêm, vòng luẩn quẩn tiếp diễn. Dấu hiệu buồn ngủ ở bé nhỏ: dụi mắt, ngáp, đờ đẫn, bám mẹ, dễ khóc vì chuyện nhỏ.

Điều quan trọng không phải một con số giờ đi ngủ hoàn hảo, mà là đều đặn: cùng một khung giờ mỗi tối, kể cả cuối tuần (xê dịch chút ít là bình thường).

Nếp chuẩn bị trước khi ngủ

Bé nhỏ thích sự lặp lại; chuỗi việc giống nhau mỗi tối báo hiệu cho bé biết sắp tới giờ ngủ. Một nếp đơn giản kéo dài khoảng 20–30 phút:

1. Tắt tivi, cất máy tính bảng ít nhất một tiếng trước giờ ngủ.
2. Tắm hoặc rửa mặt, thay đồ ngủ.
3. Đánh răng, đi vệ sinh.
4. Vào phòng, tắt đèn lớn, chỉ để ánh sáng dịu.
5. Đọc sách hoặc trò chuyện nhẹ nhàng về một ngày của bé.
6. Ôm, chúc ngủ ngon, cùng một câu chào mỗi tối.

Chuyện kể chuyện trước giờ ngủ, hát ru hay giúp bé bớt sợ bóng tối, sợ ngủ một mình đã có nhiều bài riêng bàn kỹ. Ở đây chỉ nhấn vào nguyên tắc: thứ tự giống nhau, giờ giấc giống nhau, kết thúc rõ ràng.

Những trục trặc hay gặp

Thức dậy nửa đêm đòi bố mẹ

Bé nào cũng có những lần thức ngắn giữa các chu kỳ ngủ. Nếu mỗi lần như thế bé cần được bế, cho bú hay ru mới ngủ lại, bé sẽ tiếp tục cần như thế. Nhiều gia đình tập cho bé tự chìm vào giấc ngủ từ đầu buổi tối — đặt bé xuống khi còn buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn — để bé biết cách tự ngủ lại khi tỉnh giữa đêm. Có nhiều cách tập khác nhau, từ từ tốn tới dứt khoát; không có cách nào đúng cho mọi nhà, chọn cách hợp với gia đình và hỏi bác sĩ nhi khi phân vân.

Thoái lui giấc ngủ

Bé đang ngủ ngon bỗng vài tuần ngủ kém: mọc răng, ốm, đi du lịch, có em bé mới, chuyển lớp, tập kỹ năng mới. Phần lớn tự qua sau vài tuần nếu nếp sinh hoạt được giữ ổn định.

Chuyển từ cũi sang giường

Thường quanh 2–3 tuổi, hoặc khi bé trèo ra khỏi cũi (lúc đó nên chuyển để tránh ngã). Giường thấp, có thanh chắn, đặt bé ở góc an toàn; giữ nguyên nếp chuẩn bị trước ngủ để bé đỡ bỡ ngỡ.

Ngủ chung, ngủ riêng

Nhiều gia đình Việt cho con ngủ cùng bố mẹ tới tuổi đi học; nhiều gia đình cho bé ngủ phòng riêng sớm. Cả hai cách đều phổ biến; điều quan trọng là mọi người trong nhà đều ngủ đủ.

Khi nào cần đi khám

• Bé ngáy to gần như mỗi đêm, thở bằng miệng, có lúc ngừng thở rồi thở hắt, ngủ vật vã, ra nhiều mồ hôi. Ở trẻ nhỏ, amidan và VA to là nguyên nhân hay gặp của ngưng thở khi ngủ; nên khám tai mũi họng hoặc bác sĩ nhi.
• Bé ngủ đủ giờ mà ban ngày vẫn mệt, cáu gắt, kém tập trung, hoặc hiếu động bất thường — ở trẻ, thiếu ngủ chất lượng đôi khi biểu hiện bằng tăng động thay vì buồn ngủ.
• Bé la hét, hoảng loạn trong lúc ngủ nhiều lần, đi lại khi ngủ, hoặc có cử động giật nhịp nhàng — xem bài về trẻ hoảng sợ ban đêm trong danh mục này, và khám nếu xảy ra thường xuyên.
• Bé thức dậy nhiều lần mỗi đêm kéo dài nhiều tuần kèm ngứa, ho, đau bụng.

Bác sĩ nhi là người nên hỏi đầu tiên; bé có thể được chuyển tới chuyên khoa tai mũi họng, hô hấp hoặc thần kinh khi cần.

Góc nhìn hôm nay: một tuần nhật ký giấc ngủ của bé

Ghi lại trong một tuần: giờ bé lên giường, giờ ngủ thật, số lần thức đêm, giờ dậy, giấc trưa bắt đầu và kết thúc, tâm trạng bé cuối chiều. Một tuần là đủ để thấy quy luật: bé ngủ trưa quá muộn nên tối khó ngủ, hay ngày nào xem tivi tối thì ngủ muộn hơn. Khi đi khám, cuốn nhật ký này cũng giúp bác sĩ rất nhiều.

Và nhớ rằng giấc ngủ của bé gắn với giấc ngủ của cả nhà. Một giờ đi ngủ sớm hơn cho bé thường cũng là một buổi tối yên tĩnh hơn cho cha mẹ.