Cho chó mèo ngủ chung giường không có hại với đa số người lớn khỏe mạnh nếu thú cưng được tẩy giun, phòng bọ chét ve định kỳ và ga gối giặt thường xuyên. Lợi là cảm giác ấm áp, an tâm; hại là giấc ngủ có thể bị đánh thức nhiều hơn, dị ứng nặng thêm và một số bệnh lây từ động vật. Trẻ sơ sinh, người dị ứng, hen, người suy giảm miễn dịch và bà bầu (riêng với mèo) cần thận trọng hơn.
Bao nhiêu người ngủ cùng thú cưng
Ở các nước phương Tây, khảo sát thường cho thấy một tỉ lệ đáng kể chủ nuôi để chó mèo ngủ trong phòng ngủ, nhiều người để ngủ hẳn trên giường. Ở Việt Nam, với nhà ống, căn hộ nhỏ và số người nuôi chó mèo trong nhà tăng nhanh ở thành phố, cảnh chú mèo cuộn tròn dưới chân giường cũng ngày càng quen thuộc. Câu hỏi "có nên không" vì thế không còn là chuyện lạ.
Chuyện chó mèo ngủ bao lâu, ngủ thế nào thì các trang về nuôi chó, nuôi mèo đã kể. Bài này chỉ bàn giấc ngủ của con người khi có chúng nằm cạnh.
Điều nghiên cứu nói về chất lượng giấc ngủ
Nghiên cứu về chủ đề này chưa nhiều và phần lớn nhỏ, nhưng có vài kết quả đáng biết:
- Mayo Clinic, 2017 (nhóm của Lois Krahn): cho khoảng 40 người lớn nuôi chó — cả người lẫn chó — đeo thiết bị theo dõi giấc ngủ trong khoảng một tuần. Có chó ngủ trong phòng, nhưng ở chỗ ngủ riêng của nó, không làm giảm hiệu quả giấc ngủ đáng kể; chó nằm ngay trên giường thì giấc ngủ của chủ kém hơn một chút.
- Hoffman và cộng sự, 2018: khảo sát gần một nghìn phụ nữ ở Mỹ. Những người ngủ cùng chó cho biết chó ít làm họ mất ngủ hơn so với người bạn đời, và họ cảm thấy an toàn, dễ chịu hơn. Ngủ cùng mèo thì được đánh giá là gây xáo trộn nhiều hơn chó.
Lý do mèo dễ phá giấc hơn: mèo hoạt động mạnh lúc chạng vạng và rạng sáng, hay đòi ăn, đi lại, cào chân chủ đúng lúc bốn năm giờ sáng. Chó thường chịu theo nhịp ngủ của chủ hơn. Nhưng từng con một khác nhau rất nhiều.
Bảng lợi và hại
| Mặt lợi | Mặt hại |
|---|---|
| Cảm giác an toàn, bớt cô đơn, nhất là người ở một mình | Bị đánh thức khi thú cưng trở mình, gãi, đi lại, đòi ăn |
| Hơi ấm những đêm lạnh | Nóng hơn những đêm hè; chiếm chỗ trên giường |
| Thói quen giờ giấc đều (thú cưng đòi ăn đúng giờ) | Lông, vảy da làm nặng thêm dị ứng, hen |
| Gắn bó với vật nuôi | Nguy cơ bọ chét, ve, nấm da, giun sán, vi khuẩn lây sang người |
| Một số người thấy dễ thư giãn hơn | Thú cưng khó quen lại khi muốn cho ngủ riêng |
Bệnh lây từ động vật: không đáng sợ nhưng đáng biết
Bài tổng quan "Zoonoses in the bedroom" của Bruno Chomel và Ben Sun đăng trên tạp chí Emerging Infectious Diseases năm 2011 điểm lại các ca bệnh lây từ thú cưng ngủ cùng hoặc liếm mặt chủ. Các ca được ghi nhận là hiếm, nhưng có thật: nhiễm khuẩn từ bọ chét, giun sán, nấm da, một số nhiễm khuẩn qua nước bọt khi để thú liếm vết thương hở. Hai tác giả khuyên chủ nuôi không nhất thiết phải bỏ ngủ chung, mà nên giữ thú cưng sạch và khỏe, đặc biệt cẩn thận với người có sức đề kháng yếu.
Những việc cụ thể:
- Tẩy giun, phòng bọ chét ve định kỳ theo lịch bác sĩ thú y — đây là điều quan trọng nhất.
- Khám thú y định kỳ, tiêm phòng đầy đủ, gồm cả dại cho chó mèo ở Việt Nam, nơi bệnh dại vẫn còn lưu hành.
- Không để thú liếm mặt, liếm vết thương hở, nhất là với trẻ nhỏ và người bệnh.
- Rửa tay sau khi dọn khay cát, dọn phân.
- Giặt ga gối dày hơn, khoảng vài ngày đến một tuần một lần.
Thấy nổi mẩn ngứa, mảng da tròn tróc vảy, bị cào cắn sưng đỏ, sốt sau khi bị cào cắn — hãy đi khám, và nhớ kể với bác sĩ là bạn nuôi và ngủ cùng thú cưng.
Những ai nên thận trọng hơn
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Khuyến cáo ngủ an toàn cho trẻ dưới 1 tuổi yêu cầu chỗ ngủ của bé trống trơn — không gối, không chăn mềm, không thú bông, và dĩ nhiên không có thú cưng. Một con mèo nằm cuộn bên cạnh hay đè lên mặt bé có thể gây ngạt. Không để thú cưng vào nôi, cũi của bé, và không để bé ngủ một mình trong phòng có thú cưng tự do ra vào khi không có người lớn trông.
Người dị ứng, hen, viêm mũi
Dị nguyên của mèo và chó bám rất lâu trên chăn nệm, kể cả khi thú cưng không còn nằm đó. Người đã có triệu chứng dị ứng nên giữ phòng ngủ là "vùng không thú cưng" và hỏi bác sĩ chuyên khoa dị ứng hoặc hô hấp trước khi thay đổi gì.
Bà bầu và mèo
Mèo có thể mang ký sinh trùng Toxoplasma, lây chủ yếu qua phân mèo (và thịt sống). Nhiễm lần đầu khi mang thai có thể ảnh hưởng thai nhi. Bà bầu nên nhờ người khác dọn khay cát, đeo găng nếu phải tự dọn, rửa tay kỹ, và hỏi bác sĩ sản khoa về xét nghiệm. Bản thân việc mèo nằm trên giường ít là đường lây chính, nhưng giữ vệ sinh vẫn quan trọng.
Người suy giảm miễn dịch
Người đang điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV chưa kiểm soát, dùng thuốc ức chế miễn dịch nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi ngủ chung với thú cưng.
Nếu muốn ngủ chung mà vẫn ngủ ngon
- Cho thú cưng một chỗ riêng trên hoặc cạnh giường: một tấm chăn riêng ở cuối giường, hoặc ổ nằm sát giường. Theo nghiên cứu Mayo Clinic, chó ở trong phòng nhưng nằm ổ riêng ít ảnh hưởng giấc ngủ hơn.
- Vận động buổi tối: chó được dắt đi dạo, mèo được chơi đuổi bắt mười lăm phút trước giờ ngủ sẽ ít quậy ban đêm hơn.
- Cho ăn bữa cuối gần giờ ngủ và không đáp ứng đòi ăn lúc rạng sáng — đáp ứng một lần là thú cưng nhớ.
- Cắt móng gọn.
- Giường lớn hoặc nệm ít truyền rung nếu thú cưng to.
Thú cưng cũng có lúc gặp vấn đề sức khoẻ biểu hiện ban đêm — đi lại liên tục, kêu, khó thở, ngáy to bất thường — hãy đưa đi khám thú y.
Muốn tập cho thú cưng ngủ riêng
Thay đổi thói quen ngủ của chó mèo cần kiên nhẫn. Đặt ổ nằm ngay cạnh giường trước, có mùi quen (một chiếc áo cũ của chủ), khen thưởng khi chúng nằm ổ; sau vài tuần mới dời dần ra xa hoặc ra khỏi phòng. Đóng cửa phòng đột ngột thường dẫn tới nhiều đêm cào cửa, kêu khóc. Nếu thú cưng lo âu nhiều khi xa chủ, hãy hỏi bác sĩ thú y hoặc người huấn luyện có kinh nghiệm.
Góc nhìn hôm nay
Trước khi quyết định, hãy tự theo dõi một tuần: ghi lại mỗi sáng đêm qua bạn tỉnh giấc mấy lần, vì sao. Rồi thử một tuần cho thú cưng nằm ổ riêng cạnh giường và so sánh. Không ít người phát hiện mình tỉnh dậy vì mèo nhiều hơn tưởng; cũng không ít người thấy chẳng khác gì, và cứ thế ngủ cùng thú cưng một cách vui vẻ.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ chung với chó mèo có hại không?
Với người lớn khỏe mạnh, ngủ chung thường không có hại nếu thú cưng được tẩy giun, phòng bọ chét ve và tiêm phòng đầy đủ, ga gối giặt thường xuyên. Trẻ sơ sinh, người dị ứng, hen và người suy giảm miễn dịch cần thận trọng hơn.
Ngủ với mèo có làm mất ngủ không?
Có thể. Mèo hoạt động mạnh lúc chạng vạng và rạng sáng, hay đi lại, đòi ăn sớm. Một khảo sát năm 2018 ghi nhận người ngủ cùng mèo thấy bị xáo trộn giấc ngủ nhiều hơn người ngủ cùng chó.
Bà bầu có được ngủ chung với mèo không?
Nguy cơ chính với bà bầu là Toxoplasma lây qua phân mèo, chủ yếu khi dọn khay cát. Nên nhờ người khác dọn khay, giữ vệ sinh tay và hỏi bác sĩ sản khoa về xét nghiệm.
Trẻ sơ sinh ngủ cùng phòng có thú cưng được không?
Chỗ ngủ của trẻ dưới 1 tuổi phải trống, không thú cưng trong nôi cũi. Không để bé ngủ một mình trong phòng có chó mèo tự do ra vào khi không có người lớn trông.
Làm sao để chó mèo không quậy ban đêm?
Cho vận động và ăn bữa cuối gần giờ ngủ, chuẩn bị ổ nằm riêng có mùi quen, và không đáp ứng khi chúng đòi ăn lúc rạng sáng. Nếu thú cưng bồn chồn bất thường về đêm, hãy đưa đi khám thú y.