Little Nemo in Slumberland (Bé Nemo ở xứ Mộng) là bộ truyện tranh báo Chủ nhật của hoạ sĩ Mỹ Winsor McCay, ra số đầu ngày 15 tháng 10 năm 1905 trên tờ New York Herald. Mỗi kỳ là một giấc mơ trọn vẹn của cậu bé Nemo, và ô tranh cuối cùng bao giờ cũng là cảnh cậu tỉnh dậy trên giường, có khi đã lăn xuống sàn. Với lối vẽ kiến trúc tráng lệ và cách chia khung táo bạo, bộ truyện thường được xếp vào hàng những tác phẩm đẹp nhất trong lịch sử truyện tranh.
Winsor McCay là ai
Winsor McCay sinh ở Michigan, Mỹ; năm sinh không chắc chắn, thường được ghi trong khoảng 1867–1871. Ông mất năm 1934. Thời trẻ, ông vẽ áp phích quảng cáo cho các rạp xiếc và bảo tàng giải trí, nơi ông luyện được khả năng vẽ nhanh, chính xác và phối cảnh rất vững.
Ông nổi tiếng ở ba lĩnh vực:
- Truyện tranh báo: Little Nemo in Slumberland và trước đó là Dream of the Rarebit Fiend.
- Phim hoạt hình: ông là một trong những người tiên phong của hoạt hình Mỹ, với các phim như Little Nemo (1911) và Gertie the Dinosaur (1914), trong đó ông tự vẽ hàng nghìn khung hình bằng tay.
- Tranh minh hoạ báo chí: những năm cuối đời, ông vẽ tranh minh hoạ xã luận cho báo của William Randolph Hearst.
Câu chuyện: mỗi kỳ là một giấc mơ
Nemo là một cậu bé, tên lấy từ chữ Latin nemo nghĩa là "không ai". Mỗi tối, cậu được vua Morpheus, vua của xứ Mộng (Slumberland), mời đến làm bạn chơi với công chúa con vua. Tên vua lấy từ thần giấc mơ trong thần thoại Hy Lạp – La Mã. Nhưng con đường tới xứ Mộng đầy trắc trở, và trong nhiều tháng đầu, kỳ nào cậu cũng tỉnh dậy đúng lúc sắp tới nơi.
Mô-típ cố định: Nemo bắt đầu một cuộc phiêu lưu kỳ ảo, mọi thứ ngày càng lạ, ngày càng to lớn hoặc nguy hiểm, rồi ở ô cuối cùng, cậu ngồi dậy trên giường, đầu tóc rối bù, đôi khi bị bố mẹ mắng vì kêu la trong lúc ngủ, hoặc được nhắc đừng ăn tối muộn.
Về sau, Nemo tới được xứ Mộng và có thêm bạn đồng hành như anh hề Flip mặt xanh, miệng ngậm xì gà, đội mũ in chữ "Wake Up" (Thức dậy), nhân vật luôn gây rắc rối. Bộ truyện còn có những chuỗi kỳ dài như chuyến tới sao Hoả, chuyến đi qua khu ổ chuột, hay chuỗi kỳ trong đó mọi thứ bị bóp méo như soi gương cong.
Cần nói thẳng: một số nhân vật trong bộ truyện, như nhân vật tên Impie, được vẽ theo lối biếm hoạ chủng tộc phổ biến ở báo chí Mỹ đầu thế kỷ 20. Ngày nay, các nhà nghiên cứu và nhà xuất bản tái bản thường ghi chú rõ điều này khi giới thiệu tác phẩm.
Những trang nổi tiếng nhất
Chiếc giường biết đi (1908)
Kỳ ngày 26 tháng 7 năm 1908 có lẽ là trang được in lại nhiều nhất. Chân chiếc giường của Nemo dài ra, dài mãi, và chiếc giường bắt đầu bước đi qua các nóc nhà thành phố như một con thú khổng lồ, bước qua cả những toà nhà cao, cho tới khi nó chao đảo và Nemo tỉnh dậy trên sàn phòng mình. Trang truyện cho thấy rõ cách McCay dùng chiều cao của khung tranh: giường càng cao, khung càng dài, người đọc cảm thấy độ chóng mặt.
Những thành phố tưởng tượng
McCay vẽ những cung điện, cầu thang, đại sảnh với hàng trăm cột, mái vòm, cửa sổ, theo phong cách pha trộn Tân nghệ thuật (Art Nouveau) và kiến trúc cổ điển. Ở thời mà truyện tranh báo thường vẽ đơn giản, những trang này gần như là tranh kiến trúc.
Khung tranh biết co giãn
McCay thường thay đổi kích thước các ô theo câu chuyện: ô hẹp và cao cho cảnh vươn lên, ô rộng cho cảnh mở ra, có trang mỗi ô là một bước biến dạng của nhân vật. Đây là một trong những đóng góp lớn nhất của ông cho ngôn ngữ truyện tranh.
Các mốc chính
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1904 | Bắt đầu Dream of the Rarebit Fiend, truyện tranh về ác mộng của người lớn |
| 15/10/1905 | Kỳ đầu Little Nemo in Slumberland trên New York Herald |
| 1908 | Kỳ chiếc giường biết đi |
| 1911 | Phim hoạt hình Little Nemo; bộ truyện chuyển sang báo của Hearst với tên In the Land of Wonderful Dreams |
| 1914 | Phim hoạt hình Gertie the Dinosaur; khoảng thời gian này bộ truyện ngừng ra |
| 1924–1926 | Bộ truyện được làm lại trên New York Herald Tribune |
| 1934 | Winsor McCay mất |
Giấc mơ trong truyện của McCay: thật đến mức nào
Đọc Little Nemo với kiến thức về giấc ngủ hôm nay, có mấy điều đáng chú ý.
Logic của giấc mơ. Trong truyện, Nemo không bao giờ ngạc nhiên khi chiếc giường biết đi hay khi mình bỗng to lớn. Đó đúng là cảm giác trong mơ: những điều phi lý được chấp nhận như bình thường, chỉ tới khi tỉnh dậy ta mới thấy lạ.
Tỉnh dậy giữa chừng. Nemo thường tỉnh dậy đúng lúc nguy hiểm nhất: đang rơi, đang bị đè, sắp bị nuốt. Nhiều người cũng có kinh nghiệm giật mình tỉnh dậy ở cao trào giấc mơ, và vì tỉnh dậy ngay nên nhớ rõ giấc mơ ấy.
"Đừng ăn khuya". Cả Little Nemo lẫn Dream of the Rarebit Fiend đều đùa rằng ăn tối nặng gây ác mộng. Trong Rarebit Fiend, nhân vật khác nhau mỗi kỳ, nhưng ai cũng gặp ác mộng sau khi ăn món bánh mì nướng phô mai (Welsh rarebit). Đây là niềm tin dân gian phổ biến; một số khảo sát cho thấy người ta hay đổ cho đồ ăn khi gặp giấc mơ lạ, nhưng bằng chứng rằng một món cụ thể gây ác mộng thì rất yếu. Ăn quá no sát giờ ngủ có thể làm khó ngủ hoặc ợ nóng, và ngủ chập chờn thì dễ tỉnh giữa giấc mơ hơn.
Những chuyện khoa học về vì sao ta mơ hay ác mộng đã có trang riêng trong hệ; ở đây chỉ nhìn từ phía nghệ thuật.
Ảnh hưởng tới các thế hệ sau
- Maurice Sendak, tác giả Where the Wild Things Are, coi McCay là thần tượng. Cuốn sách tranh In the Night Kitchen (1970) của ông, trong đó một cậu bé rơi khỏi giường vào thế giới đêm, là một lời tri ân rõ ràng.
- Nhiều hoạ sĩ truyện tranh châu Âu và Nhật Bản nhắc tới McCay như một người thầy về bố cục trang.
- Năm 1989, một bộ phim hoạt hình dài hợp tác Nhật – Mỹ dựa trên bộ truyện được phát hành, ra mắt khán giả Mỹ năm 1992.
- Những tập tái bản khổ lớn, in đúng kích thước trang báo gốc, được giới sưu tầm săn lùng, vì in nhỏ thì mất hết chi tiết.
Góc nhìn hôm nay
Little Nemo ra đời hơn một thế kỷ trước, vậy mà hình ảnh chiếc giường biết đi qua thành phố vẫn khiến người xem hôm nay ngạc nhiên. Nó nhắc rằng giấc mơ là chất liệu nghệ thuật vô tận, và rằng truyện tranh, dù ra đời để giải trí trên báo Chủ nhật, có thể đạt tới mức nghệ thuật cao.
Với cha mẹ, đọc vài trang Little Nemo cùng con trước giờ ngủ là cách vui để trò chuyện về giấc mơ: con đã mơ gì, có giấc mơ nào giống của Nemo không. Hãy giữ cho cuộc trò chuyện nhẹ nhàng; nếu trẻ thường xuyên gặp ác mộng làm sợ hãi, mất ngủ, nên hỏi bác sĩ nhi.
Các trang Little Nemo từ 1905–1911 đã thuộc phạm vi công cộng ở Mỹ, và nhiều thư viện số cùng bảo tàng truyện tranh đã số hoá chúng với độ phân giải cao. Tìm theo tên bộ truyện kèm năm, bạn có thể xem những trang gốc rực rỡ màu sắc.
Câu hỏi thường gặp
Little Nemo in Slumberland là gì?
Đó là bộ truyện tranh báo Chủ nhật của hoạ sĩ Mỹ Winsor McCay, ra kỳ đầu ngày 15 tháng 10 năm 1905 trên tờ New York Herald. Mỗi kỳ kể một giấc mơ kỳ ảo của cậu bé Nemo và kết thúc khi cậu tỉnh dậy trên giường.
Winsor McCay là ai?
Winsor McCay (mất năm 1934) là hoạ sĩ truyện tranh và nhà làm phim hoạt hình tiên phong của Mỹ. Ngoài Little Nemo, ông nổi tiếng với truyện Dream of the Rarebit Fiend và phim hoạt hình Gertie the Dinosaur (1914).
Vì sao Little Nemo nổi tiếng?
Vì lối vẽ kiến trúc tráng lệ, màu sắc rực rỡ và cách chia khung tranh táo bạo, co giãn theo câu chuyện. Nhiều trang như chiếc giường biết đi năm 1908 được coi là kiệt tác của nghệ thuật truyện tranh.
Tên Nemo nghĩa là gì?
Nemo là chữ Latin, nghĩa là "không ai". Còn vua xứ Mộng trong truyện mang tên Morpheus, lấy từ thần giấc mơ trong thần thoại Hy Lạp – La Mã.
Ăn khuya có gây ác mộng không?
Đây là niềm tin dân gian mà Winsor McCay đem ra đùa trong truyện, nhưng bằng chứng rằng một món ăn cụ thể gây ác mộng rất yếu. Ăn quá no sát giờ ngủ có thể làm ngủ chập chờn, dễ tỉnh giữa giấc mơ nên nhớ giấc mơ nhiều hơn.